یکی از نکات جالب توجه در قرآن، وجود توالی زمانی در آیات شریفه است. خداوند متعال که صاحب کل عقل می‌باشد بسیار حکیمانه سخن می‌گوید و نظم و ترتیب در کلام او؛ قرآن به چشم می‌خورد. وقتی به آیات مربوط به قیامت و بهشت و جهنم می‌نگریم معمولا ترتیبی زمانی در آنها می‌یابیم. ابتدا قیامت و حوادث مربوط به آن بیان می‌شود و سپس بهشت یا جهنم ذکر می‌گردد. براي مثال به آيه 185 سوره آل عمران نگاه كنيم:

كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النّارِ وَ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فازَ وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلاّ مَتاعُ الْغُرُورِ

هر كسي مرگ را مي‏چشد؛ و شما پاداش خود را بطور كامل در روز قيامت خواهيد گرفت؛ آنها كه از آتش (دوزخ) دور شده، و به بهشت وارد شوند نجات يافته و رستگار شده‏اند و زندگي دنيا، چيزي جز سرمايه فريب نيست!

در اين آيه ابتدا مرگ و سپس قيامت مطرح مي‌شود و پس از قيامت، جهنم و بهشت ذكر مي‌گردد. همچنين در سوره تغابن آيات 9 و 10 اين موضوع به چشم مي‌خورد :

يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذلِكَ يَوْمُ التَّغابُنِ وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللّهِ وَ يَعْمَلْ صالِحًا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئاتِهِ وَ يُدْخِلْهُ جَنّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا اْلأَنْهارُ خالِدينَ فيها أَبَدًا ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظيمُ

اين در زماني خواهد بود كه همه شما را در روز اجتماع [= روز رستاخيز] گردآوري مي‏كند؛ آن روز روز تغابن است (روز احساس خسارت و پشيماني)! و هر كس به خدا ايمان بياورد و عمل صالح انجام دهد، گناهان او را مي‏بخشد و او را در باغهايي از بهشت كه نهرها از زير درختانش جاري است وارد مي‏كند، جاودانه در آن مي مانند؛ و اين پيروزي بزرگ است!

وَ الَّذينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ النّارِ خالِدينَ فيها وَ بِئْسَ الْمَصيرُ

اما كساني كه كافر شدند و آيات ما را تكذيب كردند اصحاب دوزخند، جاودانه در آن مي‏مانند، و (سرانجام آنها) سرانجام بدي است! 

در اين آيه نيز به ترتيب ابتدا قيامت و سپس بهشت و جهنم عنوان مي‌گردد. ⁽¹⁾

اما در برخی از آیات ماجرا به گونه‌ای دیگر است. در سوره انعام آيه 125 خداوند مي‌فرمايد

 فَمَنْ يُرِدِ اللّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِْلإِسْلامِ وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ كَذلِكَ يَجْعَلُ اللّهُ الرِّجْسَ عَلَي الَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ

آن كس را كه خدا بخواهد هدايت كند، سينه‏اش را براي (پذيرش) اسلام، گشاده مي سازد؛ و آن كس را كه بخاطر اعمال خلافش بخواهد گمراه سازد، سينه‏اش را آنچنان تنگ مي‏كند كه گويا مي‏خواهد به آسمان بالا برود؛ اين گونه خداوند پليدي را بر افرادي كه ايمان نمي‏آورند قرار مي‏دهد!

 سپس در آيه 126 مي‌فرمايد

 هذا صِراطُ رَبِّكَ مُسْتَقيمًا قَدْ فَصَّلْنَا اْلآياتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ

و اين راه مستقيم  پروردگار توست؛ ما آيات خود را براي كساني كه پند مي‏گيرند، بيان كرديم!

هر کس را که خداوند بخواهد هدایت کند به او شرح صدر عطا می‌کند، در اینصورت چنین فردی تسلیم خواهد بود و در برابر دستورات خداوندی مقاومت نمی‌کند. جایگاه چنین فردی را خداوند در  آيه 127 بیان می‌کند:

 لَهُمْ دارُ السَّلامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ هُوَ وَلِيُّهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ

براي آنها (در بهشت) خانه امن و امان نزد پروردگارشان خواهد بود؛ و او، ولي و ياور آنهاست بخاطر اعمال (نيكي) كه انجام مي‏دادند.

خداوند در اين آيه از بهشت صحبت مي‌كند و در آيه بعد يعني 128 سوره انعام خداوند مي‌فرمايد:

وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَميعًا

در آن روز كه (خدا) همه آنها را جمع و محشور ميسازد.

يعني در این آیه از قيامت صحبت مي‌شود. در واقع بعد از بهشت، از قيامت سخن به ميان مي‌آورد. در حاليكه ما مي‌دانيم ابتدا قيامت بر پا مي‌شود افراد حساب و كتاب شده سپس به بهشت يا جهنم برده مي‌شوند. چگونه است که دارالسلام (بهشت نام برده شده در انعام 127) قبل از قيامت عنوان شده است ؟

وقتي بررسي بيشتري در قرآن به عمل مي‌آوريم  به آيات ديگري در اين رابطه برمي‌خوريم. در سوره يونس آيه 25  خداوند بار ديگر در مورد دارالسلام سخن مي‌گويد(در قرآن عبارت دارالسلام فقط در این دو آیه آمده است).

وَ اللّهُ يَدْعُوا إِلي دارِ السَّلامِ وَ يَهْدي مَنْ يَشاءُ إِلي صِراطٍ مُسْتَقيمٍ

و خداوند به سراي صلح و سلامت دعوت مي‏كند؛ و هر كس را بخواهد (و شايسته و لايق ببيند)، به راه راست هدايت مي‏نمايد.

در این آیه سوره یونس خداوند به دارالسلام دعوت مي‌كند و درآيات 26و27 جاودان بودن خوبان در بهشت و سپس جاودان بودن بدان در جهنم مطرح مي‌شود،

لِلَّذينَ أَحْسَنُوا الْحُسْني وَ زِيادَةٌ وَ لا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَ لا ذِلَّةٌ أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فيها خالِدُونَ

كساني كه نيكي كردند، پاداش نيك و افزون بر آن دارند؛ و تاريكي و ذلّت، چهره‏هايشان را نمي‏پوشاند؛ آنها اهل بهشتند، و جاودانه در آن خواهند ماند.

وَ الَّذينَ كَسَبُوا السَّيِّئاتِ جَزاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِها وَ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ما لَهُمْ مِنَ اللّهِ مِنْ عاصِمٍ كَأَنَّما أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا أُولئِكَ أَصْحابُ النّارِ هُمْ فيها خالِدُونَ

امّا كساني كه مرتكب گناهان شدند، جزاي بدي بمقدار آن دارند؛ و ذلّت و خواري، چهره آنان را مي‏پوشاند؛ و هيچ چيز نمي‏تواند آنها را از (مجازات) خدا نگه دارد! (چهره‏هايشان آنچنان تاريك است كه) گويي با پاره‏هايي از شب تاريك، صورت آنها پوشيده شده! آنها اهل دوزخند؛ و جاودانه در آن خواهند ماند!

اما در آیه 28 خداوند به قیامت می‌پردازد(به همان صورت که در آیه 128 سوره انعام آمده است).

وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَميعًا ...

(به خاطر بياوريد) روزي را كه همه آنها را جمع مي‏كنيم،

در اینجا نیز همان سؤال تکرار می‌شود؛ به چه علت دارالسلام پیش از قیامت مطرح شده است؟

با در نظر گرفتن سیاق این دو مجموعه از آیات (انعام 125 تا 128 و یونس 25 تا 28) و اینکه عبارت دارالسلام در کل قرآن فقط در همین دو سری از آیات آمده است می‌توان اینگونه به این سؤال پاسخ گفت که چه بسا اين بهشتي كه دارالسلام نام دارد منظور آن بهشت موعود كه پس از قيامت و حساب و كتاب شدن افراد برپا مي‌شود نيست بلكه بهشتي است كه پيش از قيامت برپا مي‌شود. آن كدام بهشت است كه قبل از قيامت برپا مي‌شود؟ تنها مقطع زماني كه اين بهشت در آن مي‌گنجد و از آن مقطع زماني نشانه‌هایی از بهشت بودن وجود دارد، حكومت حقه و مُلك عظيم اهل بيت ع است كه پس از دنيا و پيش از قيامت برپا مي‌شود. يعني فضايي كه پس از ظهور برقرار مي‌شود بهشت گونه است. در واقع «دارالسلام» اسم قرآني «بهشت ظهور» است.

حال با این فرض این سؤال مطرح می‌شود که اگر دارالسلام اشاره به حکومت حقه اهل‌بیت ع دارد چگونه است که از جاودان بودن خوبان در آن بهشت صحبت می‌شود؟

نكته اي در مورد جاودان بودن در بهشت ظهور

در آيه 26 و 27 سوره یونس پس از اينكه خداوند به دارالسلام دعوت مي‌كند، جاودان بودن خوبان در بهشت پس از ظهور و جاودان بودن بدان در جهنم پس از ظهور را مطرح مي‌نمايد. آيا بهشت ظهور جاودانه است؟ در حاليكه مي دانيم بهشت ظهور و ملك عظيم اهل بيت ع پيش از قيامت واقع مي‌شود و پس از قيامت بهشت و جهنم موعود برپا مي‌گردد.

خلود كه در اين آيه مطرح شده است در آيه ديگري كه آن هم در مورد بهشت ظهور است تبصره مي‌خورد. در آيه 108 سوره هود صحبت از بهشتي به پهناي آسمان‌ها و زمين است و اينكه نيكوكاران در آن جاودانه‌اند تا زماني كه آسمان‌ها و زمين پابر جا هستند،

وَ أَمَّا الَّذينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خالِدينَ فيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ اْلأَرْضُ إِلاّ ما شاءَ رَبُّكَ عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ

امّا آنها كه خوشبخت و سعادتمند شدند، جاودانه در بهشت خواهند ماند، تا آسمانها و زمين برپاست، مگر آنچه پروردگارت بخواهد! بخششي است قطع نشدني!

در حديثي اميرالمؤمنين ع اين بهشت را مربوط به قبل از قيامت شمرده‌اند چرا كه در قيامت آسمان‌ها و زمين دگرگون مي‌شوند⁽²⁾. تنها زمان ممكن براي برپايي بهشتي به پهناي آسمان‌ها و زمين پيش از قيامت، زمان حكومت حقه اهل بيت ع و يا در لسان قرآن مُلك عظيم آل ابراهیم ع است⁽³⁾. بنابراين بهشت ظهور تا زماني  برپاست كه آسمان‌ها و زمين پابرجا باشند.

از آنجا كه خداوند متعال عبارت خلود را براي بهشت ظهور به كار مي‌برد(اگرچه تا قيامت) نتيجه مي‌گيريم كه مدت برپايي ملك عظيم اهل بيت ع پس از ظهور امام زمان عج بسيار طولاني است. حتي خداوند براي قيامت كه عدد پنجاه هزار سال را در مورد آن ذكر مي‌كند⁽⁴⁾ عبارت خلود را به كار نمي‌برد، يعني قيامت با وجود مدت زمان زياد آن، باز هم در مقابل بهشت ظهور كوتاه است.

با توجه به اين موضوع، احاديثي درباره اهل بيت ع  كه به رجعت ايشان در آستانه ظهور و سپس حكومت کردن ايشان پس از امام زمان عج دلالت دارد مورد توجه قرار می‌گيرد.⁽⁵⁾

پاورقی

(1) همچنين مي توانيد به آيات زير رجوع نماييد :

سوره يس آيات 51 به بعد / زمر 68 به بعد / كهف 103 تا 108 / دخان 40 تا 57 / ذاريات 12 تا 19/

حاقه 13 تا 37

(2)       ر.ك به بهشت ظهور (1)

 (3)       أَمْ يَحْسُدُونَ النّاسَ عَلي ما آتاهُمُ اللّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنا آلَ إِبْراهيمَ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ آتَيْناهُمْ مُلْكًا عَظيمًا

يا اينكه نسبت به مردم [= پيامبر و خاندانش]، و بر آنچه خدا از فضلش به آنان بخشيده، حسد مي‏ورزند؟ ما به آل‌ابراهيم، كتاب و حكمت داديم؛ و مُلك عظيمي در اختيار آنها قرار داديم.

نساء 54

 عن أبي‎حمزةالثمالي عن أبي‎عبدالله ع في هذه الآية أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنا آلَ إِبْراهِيمَ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ آتَيْناهُمْ مُلْكاً عَظِيماً, قال(ع): نحن _ و الله _ الناس الذين قا‏ل الله تبارك و تعالى, و نحن و الله المحسودون, و نحن أهل هذا الملك الذي يعود إلينا.

امام صادق(ع) در باره آيه 54 سوره نساء فرمودند : قسم بخدا , ماييم , مردمي كه خداوند فرموده , و قسم به خدا , ماييم مورد حسد واقع شدگان , و ماييم اهل ملك و پادشاهي كه آن ملك به سوي ما بر مي گردد.

بصائرالدرجات ص36 باب17-في‏أئمةآل‏محمد^ع...وهم‏المحسودون ح9 / بحارالأنوار ج23 ص288 باب17-وجوب‏طاعتهم‏وأنهاالمعنى‏بالملك‏العظيم ح12

 (4) عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِيدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاشَانِيِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ الْقَاضِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ فِي حَدِيثٍ أَلَا فَحَاسِبُوا أَنْفُسَكُمْ قَبْلَ أَنْ تُحَاسَبُوا فَإِنَّ أَمْكِنَةَ الْقِيَامَةِ خَمْسُونَ مَوْقِفاً كُلُّ مَوْقِفٍ مُقَامُ أَلْفِ سَنَةٍ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ 

امام صادق ع در حدیثی فرمود: از نفس‌هایتان حساب بکشید پیش از آنکه از آن‌ها حساب کشیده شود، پس بدرستیکه مکان‌های قیامت پنجاه توقفگاه می‌باشد که هر موقف به اندازه هزار سال است، سپس این آیه را تلاوت فرمود فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ 

مستدرك‏الوسائل ج12 ص155 / بحارالأنوار ج72 ص107 / الأمالي‏للطوسي ص36

 (5) آیات و روایات بسیاری وجود دارند دال بر رجعت اهل‌بیت ع در آستانه ظهور امام زمان (عج) و زمینه‌سازی ایشان برای مُلک عظیم و حکومت کردن ایشان پس از امام زمان (عج). انشاءالله این مطالب در جای خود به طور مفصل مطرح خواهد شد.

برای به دست آوردن تصویری دقیق از آخرالزمان و آنچه پس از ظهور واقع می‌شود باید ابتدا تمام آیاتی از قرآن را که به امام زمان عج و  آخرالزمان می‌پردازند و اصطلاحاً آیات‌المهدی عج نامیده می‌شوند جمع‌آوری و احصاء نمود. برخی از این آیات خود گویای آخرالزمان هستند و برخی دیگر با توجه به احادیث ذیل آنها جزو آیات‌المهدی عج شمرده می‌شوند. با بررسی این آیات و با برداشت‌هایی که منطبق با احادیث اهل‌بیت ع است به دست می‌آید که فضای حاکم بر زمین در آخرالزمان و فضای حاکم بر زمین پس از ظهور، بسیار با آنچه تصور می‌شود متفاوت است. قرآن تبیاناً لِکُلِّ شَیء است، تبیین همه چیز در قرآن آمده است. خداوند در قرآن آنچه را که پس از ظهور امام زمان عج و برپایی حکومت حقه واقع می‌شود چگونه توصیف می‌کند؟

بهشت ظهور

*    الف *: بحارالأنوار  ج6  ص245    باب 8- ح76 عن تَفْسِيرُ النُّعْمَانِيِّ.

            *:  بحارالأنوار  ج90  ص83    باب 128- عن تَفْسِيرُ النُّعْمَانِيِّ.

 ب ـ *: تفسيرالقمي  ج1  ص19  مقدمة المصنف ـ عن علي بن ابراهيم.

            *:  بحارالأنوار ج 6  ص218    باب 8- ح12  عن تفسير القمي ـ عن علي بن ابراهيم، بتفاوت.

ج ـ   *: تفسيرالقمي  ج1  ص338    ـ عن علي بن ابراهيم.

            *: تفسير شريف لاهيجى    ج‏2 ص479    [سوره هود] عن تفسيرالقمي.

            *: تفسير الصافي    ج‏2  ص473    [سورة هود] عن تفسيرالقمي.

            *: البرهان في تفسير القرآن    ج‏3  ص136    [سورة هود] ح5186 عن تفسيرالقمي.